Emigrantska jezička razglednica (Treći nastavak)

ZABAŠTINJENA IMENA JEZIKA U BOSNI I HERCEGOVINI

Emigrantske jezičke razglednice, treći nastavak

Osvrt na komentare

Dragi blogovci, sadrzzaj vassih komentara na moju prvu jeziccku razglednicu primorao me da odlozzim slanje vec pripremljenog treceg nastavka i pokussam da hitno odgovorim na neke vasse nedoumice.

Prvo, oko naziva jezika. U periodima predstandardizacije i standardizacije (sporadiccni nazivi jezika poccceli prije hiljadu godina) bosanskohercegovaccki idiom (jezik) bio je podlozzen (zbog,najccesce turbulentnih i kossmarnih balkanskih istorijskih prilika) - promjenama u nazivu. Sredissnji juzznoslovenski jezik (na danassnjoj teritoriji BiH, Crne Gore, Hrvatske i Srbije) u posljednjih pet vijekova nazivan je : slovenski, slovinski, bosanski, bossnjacki, slovjenski, ilirski, hrvatski, jugoslavenski (zvaniccno u Hrvatskoj od 1861), hrvatski, srpski, srpski ili hrvatski, hrvatski ili srpski, srpskohrvatski, hrvatskosrpski, hrvatskosrpski ili srpskohrvatski ; srpskohrvatski ili hrvatskosrpski , standardna novosstokavsstina, a u posljednje tri - ccetiri decenije :   1) hrvatski, 2) srpski, 3) crnogorski i 4) bosanski .Naravno ova rekapitulacija naziva je nepotpuna i povrssna, ali cilj jeste bio da se predocci: 1) da razlicciti nazivi odrazzavaju promjene i tesskoce u imenovanju zbog razliccitih faktora ( ccije bi analiziranje zahtijevalo ozbiljnu interdisciplinarnu studiju) i 2) da se ukazze da je bosanski jezik (u istoriji davno poznato ime), tek nakon promjena naziva hrvatskosrpski, srpskohrvatski - u samo hrvatski, odnosno samo srpski (process pocceo sedamdesetih godina prosslog vijeka u Hrvatskoj i kasnije podrzzan u Srbiji) - reimenovan u ratnim uslovima i konstituisao se ili, bolje recceno, restaurirao ime bosanski.

Od sedamdesetih godina prosslog stoljeca do danas, naroccito u sredstvima javnog informisanja , za potrebe nacipartija, jednoumno se potencira “da je praksa svih naroda svijeta da svoj jezik svojim imenom nazivaju i sami kako zzele razvijaju”. Koliko je tvrdnja da je “praksa SVIH naroda na svijetu” itd. osnovana, neka nam pokazze samo povrssan pregled Svjetskog almanaha (The World Almanac and Book of Facts,1987). U toj knjizi cemo naci: da se arapskim jezikom govori u visse od dvadeset zemalja (oko 150 miliona ljudi - abecedom od Alzzira do Ujedinjenih Arapskih Emirata), da se engleskim govori i zvaniccno sluzzi u visse od ccetrdest zemalja svijeta (678 miliona i 690 hiljada ljudi; od Australije do Zimbabvea), da se francuskim jezikom govori u 24 zemlje svijeta (visse od 190 miliona ljudi; od Belgije do Zaira), da se njemackim zvaniccno govori u pet drzzava; oko 90 miliona ; od Austrije do SSvajcarske), da se portugalskim jezikom govori u sedam zemalja (visse od 168 miliona; od Angole do Zelenortskih ostrva), da se sspanskim jezikom sluzzi u visse od dvadeset drzzava (oko 337 miliona; od Andore do Venecuele); da se talijanskim jezikom govori u tri drzzave ( visse od 58 miliona ; Italija,San Marino,Ssvajcarska), da se svahili jezikom sluzzi u tri zemlje (visse od 43 miliona ljudi). I tako do sada sabrasmo milijardu i sedam stotina ccetrnaest miliona i 500 hiljada stanovnika Zemaljske kugle ili visse od 34 posto dussa. I to je samo ono ssto se zna. Tessko je naci taccnu raccunicu za indonezijske i malezijske jezike, a u Indiji ima 63 neindijska jezika. U Zairu ima 200 plemena i bezbroj dijalekata, pa je francuski oficijelni jezik; negdje bi prevlast jednog plemenskog dijalekta izazvala krvoprolice.

U navedenim zemljama tessko je doci do priblizzno taccnih podataka , ali se raccuna da bi onaj broj od 34 procenta mogao biti veci za desetak . Kada imamo u vidu ove podatke, onda se mozze zakljucciti da je apodikticcka tvrdnja “svih naroda svijeta” samo kavernozna (ssupljikava) floskula ( lazz, smisalica, ssuplja fraza).

Drugo: o evropskim normama i standardima. Provansalski jezik je nekada cvjetao u Francuskoj, Portugaliji i Italiji . I danas 10 miliona ljudi u Francuskoj govore i pissu na njemu , ali kao sluzzbeni i knjizzevni jezik sluzzi im francuski.

Postavljali ste pitanja o mogucem postojanju ili eventualnom uspostavljanju evropskih normi i standarda. Bojim se da ih nema i da ih nece ni biti, jer na sluccaju pjesnicckog , trubadurskog i prvog fiksiranog romanskog knjizzevnog jezika - staroprovansalskog, occituje se jedna konstanta -brojniji narodi svojim dijalektom “ossape” (zagrljajem gusse) malobrojnije.To je izgleda evropsko pravilo (i “standardizacija”) preovladalo i zavladalo u 19-tom vijeku;u nekim zemljama i ranije,npr. provansalski se pocceo da povlacci pred francuskim joss od 15. stoljeca.Mocne i stabilne evropske zemlje nece sada da otvaraju Pandorinu kutiju priznavanja prava “ossapljenim”vecinskim jezicima.Nipossto ne bih zzelio da mi se pripisse da zanemarujem prava naroda da se bore za svoje jezike,naroccito kada je u pitanju pravo za opstanak,ali ccesto kao u nas “rodoljupce” pokrece vlastiti probitak i ssicar.Mnogo podataka o svjetskim jezicima mogu se naci putem Googla na kompjuteru (upisati u search u Svjetski jezici) a UNESCO ima podatke o tome koji se jezici smatraju svjetskim.Neke ccitaoce zanima kako se govorilo i pisalo u prosslosti.Ostavicu za sljedece nastavke pripremljene ilustracije za odgovor,a sada cu se jednom digresijom uputiti ka aktuelnijoj temi.

Hrvatski pravopisi u dvadeset prvom stoljecu:1) “Stjepan Babic - Bozzidar Finka -Milan Mogus: Hrvatski pravopis (preradjeno izdanje),2000,2002,2003.godine ; 2) Vladimir Anic - Josip Silic:Pravopisni priruccnik hrvatskoga ili srpskoga jezika iz 1986,1987,1990 (povuccen iz distrbucije) ,Pravopis hrvatskoga jezika istih autora,Zagreb, 2001 ; 3) Slaven Brtonozzic - Branko Ranilovic - Josip Silic: Hrvatski raccunalni pravopis (uz raccunalni spelling checker) ; 4) Pravopisni priruccnik.Dodatak Velikom rjeccniku hrvatskog jezika,Zagreb,2003 ; 5) Stjepan Babic - Sanda Ham-Milan Moguss : Hrvatski sskolski pravopis,Zagreb ,2003,2004,2005.Dodajmo ovome da bivssi urednik Hercegbosne ZZzeljko Ivankovic,u Nezavisnom magacinu Dani ,broj 495,vehementno (zzestoko) polemizira sa profesorom univerziteta, poznatim anglistitom i lingvistom daleko izvan Bosne, i poruccuje mu da se “ne bavi tudjim standardima ,tim prije ssto hrvatski pisci (knjizzevnim djelima) i jezikoslovci samim brojnim edicijama(uz sve rjecnike,sve gramatike,USKORO IZLAZI I JOSS JEDAN PRAVOPIS) rjessavaju svoje (jeziccne) probleme”!!! Dakle, ssesti pravopis od poccetka 2000-te.Massala !!! Korisno je znati da je pravopis u jezicckoj spoznaji na najnizzem osnovnom,osnovnosskolskom nivou. “Velika pamet” je potrebna da se upamti kada se Baba Roga pisse velikim poccetnim slovima,a kada malim. Ili olimpik se pisse malim slovom jer ima visse vozova sa takvim imenom,a Bosna -expres velikim jer je samo jedan voz sa takvim imenom,kao i brodovi: Buducnost,Nada ,Galeb itd.Valjalo bi stalno dezzurati na stanici jer ako se uvede joss jedan voz sa imenom Bosna- ekspres ,treba pisati malim slovom da bismo bili pametniji i pripadali svom narodu. U Pravopisu (Matice,1960) ima 60 pravila i potpravila za pisanje velikih ili malih slova ,a u Pravopisnom priruccniku 70. Univerzitetski professor Ivan Klajn , jedan od najplodnijih i najpoznatijih pisaca iz oblasti primijenjene lingvistike, napisao je: “Pisanje velikog poccetnog slova shvata se ponekad kao probni kamen pismenosti, dok je u susstini samo puka konvencija: najbolji dokaz za to jeste ccinjenica da je u uzastopnim nassim pravopisima, od Boranicevog 1921.godine pa do najnovijih prirucnika, veliko slovo u pojedinim sluccajevima (npr.u nazivima istorijskih dogadjaja) visse puta zamijenjivano malim, pa opet velikim itd. U mnogim evropskim jezicima ne normira se nissta osim osnovnog pravila da se velikim slovima pissu vlastite imenice; za sve prelazne sluccajeve izmedju vlastite i zajedniccke imenice ostavlja se da o njima odlucci praksa , ili se dopussta i malo i veliko slovo u zavisnosti od stilskih potreba”. Dodajmo da u nassem Bosanskom pravopisu ima 14 paragrafa i potparagrafa za rastavljanje rijecci na kraju retka, a imam vrlo jake argumente da tvrdim da treba da ima samo jedno pravilo, ali o tome drugom prilikom.

Profesor Ridjanovic , prije ccetrdesetak godina, govorio je (na SALKU,Sarajevski lingvisticcki kruzzok) polemisao je i pisao u “Odjeku” o glupostima kojima opterecujemo jezik, ali redarstvenici iz predzidja druge drzzave smatraju da se ne treba da bavi tudjim standardima.